Türküler ve Kültür

Erzurum türküleri, bar, cirit, âşıklık geleneği, Oltu taşı, ehram ve Erzurum mutfağı.

Erzurum türküleri

Erzurum türküleri; kışın uzunluğunu, gurbetin hasretini, yiğitliği ve sevdayı anlatan, Türk halk müziğinin en zengin repertuvarlarından birini oluşturur.

Aşağıda en bilinen Erzurum türkülerinden bazılarını ve ne anlattıklarını bulabilirsiniz. Türkülerin hikâyeleri, halk arasında anlatılan rivayetlere dayanır.

Erzurum Çarşı PazarAnonimErzurum’un en tanınan türkülerinden. İki maninin bir nakaratla birleşmesinden oluşmuş eski bir türküdür; şehrin çarşısını, sevdayı ve özlemi anlatır.
Dinle ↗
Sarı GelinDerleyen: Faruk KaleliErzurumlu bir delikanlının, Çoruh boylarında yaşayan bir beyin sarışın kızına duyduğu ama kavuşamadığı sevdayı anlatır. Aileler karşı çıkınca delikanlı kızı kaçırmak ister ama yolda canından olur.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Güllü KızDumluYoksul bir delikanlı, zengin bir beyin kızı Güllü’yü istemek için gurbette altın biriktirir. Bey her seferinde başlığı artırır; delikanlı bir kış gecesi ormanda donarak ölür, türkü Güllü’nün ağıdıdır.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Kırmızı Gül Demet DemetAğıtAnasının tek oğlu Mehmet bir ticaret kervanıyla Revan’a gider ve yolda çıkan salgında hayatını kaybeder. Türkü, oğlunu yol kenarında bir ağacın altında gömülü bulan annenin ağıdıdır.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Kara Camışları Vurdum BayıraAğıtAnasız babasız büyümüş, köyün sevdiği bir çobanın düğün günü yaşadığı acıyı anlatır: Dövüşen iki mandayı ayırmaya çalışırken ağır yaralanır.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Huma KuşuUzun hava · IlıcaIlıca’nın Çiğdemli köyünde birbirini seven Gülbahar ile Mustafa’nın hikâyesi. Mustafa savaşa gider ve bir daha haber alınamaz; bekleyen gelinin hâlini kayınpederi bu uzun havayla dile getirir.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Eledim Eledim Höllük EledimAğıtÇocuğu olmayan bir çiftin evlat edindiği oğul büyüyüp askere gider ve şehit düşer. Türkü, hem eşini hem oğlunu kaybeden annenin acısını anlatır.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Bebeğin Beşiği ÇamdanGöç türküsüBirinci Dünya Savaşı’nda göç eden bir ailenin, çam ormanında deve sırtındaki beşikle birlikte bebeğini kaybetmesinin acısını anlatır.
Dinle ↗Hikâyesi ↗
Dün Gece Yar HanesindeSevda türküsüSevdiği kızın kendisine mendilini bırakmasıyla umutlanan bir Erzurum delikanlısının, akşam kızın bahçesinde söylediği sevinç dolu türküdür.
Dinle ↗Hikâyesi ↗

Kaynaklar: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Hikâyelerle Erzurum Türküleri; Dilaver Düzgün, “Erzurum Çarşı Pazar Türküsü”, Millî Folklor 58 (2003). “Dinle” bağlantıları YouTube aramasını açar; türkü sözleri telif ve derleme hakları nedeniyle sitede yer almaz.

ESAV Erzurum Korosu

Vakfımızın korosu, Erzurum türkülerini Ankara’da yaşatıyor ve Erzurum gecelerimizde THM sanatçılarıyla birlikte sahne alıyor.

Erzurum gecelerimiz

Bar

Erzurum’a özgü halk oyunu olan bar; mertlik, yiğitlik ve birlik duygusunu anlatır. Oyuncular yan yana dizilip omuz omuza ya da el ele tutuşarak hep birlikte oynar; bireysel gösteriden çok grubun uyumu önemlidir. Oyunu, figür geçişlerini belirleyen bar başı yönetir.

Bar, davul ve zurna eşliğinde oynanır: davul ritmi ve adımları belirler, zurna ezgiyi taşır. Oyun çoğunlukla ağır başlar, giderek hızlanır; yere sağlam basan sert adımlar ve ani duruşlar barın karakteridir. Erkek barları daha sert ve disiplinli, kadın barları ise daha yumuşak figürlüdür. Düğünlerin, bayramların, asker uğurlamalarının ve şenliklerin vazgeçilmezi olan bar, bugün festivallerde ve halk oyunları yarışmalarında da sergilenir.

Vakfımızın ESAV Erzurum Bar Ekibi, Erzurum gecelerimizde ve yayla şenliklerimizde bu geleneği Ankara’da yaşatıyor.

Bar oynayan hemşehriler, davul ve zurna — **Bar**Omuz omuza, davul-zurna eşliğinde.

Cirit

Atlı bir Türk sporu olan cirit, iki takım arasında oynanır. Oyuncular rakiplerine ve atlarına zarar vermeden onları ciritle vurmaya çalışır. Erzurum, ciridin en canlı yaşatıldığı şehirlerin başında gelir.

Âşıklık geleneği

Erzurum, saz ve sözle doğaçlama şiir söyleyen âşıkların yetiştiği köklü bir merkezdir. Âşık Sümmani ve Âşık Reyhani bu geleneğin önde gelen isimlerindendir. Yetiştirdiği insanlar

Oltu taşı

Erzurum’a özgü siyah, parlak bir taş. Tespih, takı ve hediyelik eşya yapımında kullanılır; işlenmesi babadan oğula öğretilen bir el sanatıdır.

Ehram

İnce koyun yününden dokunan, işlemeli geleneksel bir kadın örtüsüdür. “Erzurum Ehram Dokuma Kumaşı” adıyla coğrafi işaretle tescillidir.

Bardız kilimi

Şenkaya’da dokunan, Osmanlı saray kilimleriyle benzer teknikte üretilen değerli bir dokuma.

Erzurum bakırı

Bakırcılar Çarşısı’nda ustadan çırağa aktarılarak sürdürülen köklü bir zanaat.

Karnavas bezi

Erzurum’un geleneksel el dokuması kumaşlarından; coğrafi işaretle tescillidir.

Tespihçilik

Oltu taşından yapılan tespihler, Taşhan’daki ustaların elinde bir sanata dönüşür. Oltu taşı da coğrafi işaretlidir.

Rüstem Paşa Bedesteni (Taşhan) — **Taşhan**Oltu taşı ustalarının çarşısı.

Oltu taşından tespih — **Oltu taşı**Tespih, takı ve hediyelik eşya.

Odun ateşinde cağ kebabı — **Cağ kebabı**Yatay şişte, odun ateşinde.

Erzurum mutfağı

Uzun ve sert kış, Erzurum mutfağını besleyici, sıcak ve bereketli yapmıştır. Hayvancılığın güçlü olduğu bu şehirde et, tereyağı ve peynir sofraların temelidir; kışa hazırlık için kavurma, pastırma ve sucuk yapılır, tahıldan erişte ve hamur işleri hazırlanır.

Cağ kebabı, kuzu etinin yatay bir şişe (cağa) dizilip odun ateşinde pişirilmesiyle hazırlanır ve Erzurum’un en bilinen lezzetidir. Cevizli kadayıfın kızartılıp şerbetlenmesiyle yapılan kadayıf dolması, yoğurtlu ayran aşı, kat kat açılan su böreği ve kesme aşı çorbası da Erzurum sofralarının vazgeçilmezlerindendir.

Odun ateşinde pişen cağ kebabı — **Cağ kebabı**Odun ateşinde, yatay şişte.

Ocak başında cağ kebabı pişiren usta — **Ocak başında**Vakıf etkinliğimizde cağ kebabı.

Coğrafi işaretli lezzetler

Erzurum, coğrafi işaretli ürün sayısında Türkiye’nin önde gelen illerindendir. Nisan 2024 itibarıyla 55 ürün tescil almıştı; yeni başvurularla bu sayı artmaya devam ediyor. Tescilli ürünlerden bazıları:

Kırmızı etiketlere tıklayınca ürünün fotoğrafına gidersiniz.

9. Ankara Erzurum Günleri · 2023

Başkentte tanıttığımız lezzetler ve değerler

9. Ankara Erzurum Günleri için hazırlanan tanıtım görselleriyle Erzurum’un sofrasını, el sanatlarını ve barını Ankaralılara tanıttık.

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Cağ kebabı — Cağ kebabı

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Kadayıf dolması — Kadayıf dolması

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Ayran aşı çorbası — Ayran aşı çorbası

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Erzurum ketesi — Erzurum ketesi

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Hasuta — Hasuta

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Şalgam dolması — Şalgam dolması

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Lor dolması — Lor dolması

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Çiriş yemeği — Çiriş yemeği

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Civil peyniri — Civil peyniri

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Tereyağlı küflü peynir — Tereyağlı küflü peynir

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Yayık tereyağı — Yayık tereyağı

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Kuru kaymak — Kuru kaymak

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Hınıs fasulyesi — Hınıs fasulyesi

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: İspir fasulyesi — İspir fasulyesi

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Oltu taşı — Oltu taşı

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Erzurum başbarı — Erzurum başbarı

9. Ankara Erzurum Günleri tanıtım görseli: Ehram defilesi — Ehram defilesi

Erzurum evleri

Sert kış şartlarına göre taş, tuğla ve ahşapla inşa edilen geleneksel Erzurum evlerinin kalbi, hem ısınmanın hem de yemek pişirmenin merkezi olan tandır evidir.

Geleneksel Erzurum evi — **Erzurum evi**Taş zemin kat, ahşap üst kat.

Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Erzurum Turizm Rehberi. Metinler bu kaynaktan özetlenerek kendi cümlelerimizle yazılmıştır.

Coğrafi işaretli ürünler: CNN Türk, “Erzurum coğrafi işarette yarışıyor” (24 Nisan 2024).

Ankara’dan Erzurum’a destek

Memleketimiz için yapılan her çalışmaya ortak olun: burs, gönüllülük ya da bağış.

Bize Katıl Faaliyetlerimiz