Selçuklu medreselerinden tabyalara, kayak pistlerinden Tortum Şelalesi’ne ve kaplıcalara Erzurum’da görülecek yerler.
Erzurum; şehir merkezindeki tarihî eserleri, müzeleri ve tabyalarının yanı sıra kayak merkezleri, şelaleleri, gölleri ve kaplıcalarıyla her mevsim ziyaret edilecek bir şehirdir. Bu sayfada 32 yeri altı başlıkta topladık.
Görseller. Kartlardaki görseller ekibimizin hazırladığı özgün çizimlerdir (telif sorunu yoktur). Vakfın kendi çektiği fotoğraflar gelirse çizimlerin yerine konabilir.
Şehir merkezinde tarihî eserler
Saltuklu, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerinden kalan eserlerin çoğu, Cumhuriyet Caddesi ile Kale arasındaki tarihî merkezde, birbirine yürüme mesafesinde toplanır. Yarım günlük bir yürüyüşle Çifte Minareli Medrese, Üç Kümbetler, Ulu Cami, Kale ve Yakutiye’yi görmek mümkündür.
Medrese · 13. yüzyıl
Çifte Minareli Medrese
Anadolu’nun en büyük Selçuklu medreselerinden biridir: dört eyvanlı, iki katlı ve açık avlulu bir plana sahiptir. Taç kapının iki yanında yükselen tuğla ve çini süslemeli ikiz minareler şehrin simgesi olmuştur. Kitabesi bulunmadığından yapım tarihi tartışmalıdır; Selçuklu Sultanı I. Alaeddin Keykubad’ın kızı Huand Hatun’a atfedilir, bazı araştırmacılar ise 13. yüzyılın sonundaki İlhanlı dönemine tarihler. Avlunun güneyinde, medresenin kümbeti (Hatuniye Kümbeti) yer alır. Taç kapıdaki hayat ağacı, çift başlı kartal ve ejder kabartmaları Selçuklu taş işçiliğinin en güzel örneklerindendir.
Medrese · 1310
Yakutiye Medresesi
İlhanlı hükümdarı Olcaytu döneminde, onun adına Erzurum valisi Hoca Cemaleddin Yakut tarafından yaptırıldı; adını da ondan alır. Ortadaki avlu, ışığın tepedeki açıklıktan (aydınlık feneri) süzüldüğü mukarnaslı bir kubbeyle örtülüdür. Ayakta kalan tek minaresi, mavi-firuze sırlı tuğlalarla oluşturulmuş geometrik desenleriyle tanınır. Taç kapıdaki palmiye, aslan ve kartal kabartmaları dikkat çeker. Bugün Türk-İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi’dir.
Kümbet · 12.–14. yüzyıl
Üç Kümbetler
Çifte Minareli Medrese’nin hemen güneyinde, bir arada duran üç anıt mezar. En büyüğü olan sekizgen gövdeli, külahlı kümbetin Saltuklu Beyliği’nin kurucusu Emir Saltuk’a ait olduğu kabul edilir. Kümbetlerin cephelerindeki geometrik ve figürlü taş süslemeler, Saltuklu sanatının az sayıdaki örneklerindendir.
Kale · 5. yüzyıl
Erzurum Kalesi
Şehrin en yüksek noktasında, Bizans döneminde Theodosiopolis adıyla kurulan şehrin iç kalesidir. Saltuklular 12. yüzyılda surları yeniden yaptırdı; Osmanlılar da kaleyi defalarca onararak kullandı. Kale içinde Saltuklu döneminden kalma Kale Mescidi ve Tepsi Minare bulunur. Burçlardan tarihî merkez, Palandöken ve Erzurum Ovası bir arada görülür.
Kule · 12. yüzyıl
Saat Kulesi (Tepsi Minare)
Kale içindeki bu tuğla minare, Saltuklu Emiri Ebu’l-Muzaffer Gazi döneminde yapıldı. 19. yüzyılda Sultan Abdülaziz döneminde üzerine saat yerleştirildi ve şehrin saat kulesi oldu. Gövdesindeki sırlı tuğla süslemeler, minarenin asıl Saltuklu yapısını yansıtır.
Cami · 1179
Ulu Cami (Atabey Camii)
Saltuklu hükümdarı Nasıruddin Muhammed tarafından 1179’da yaptırıldı. Kıble duvarına dik uzanan çok sayıda sahından oluşan geniş harim, Anadolu’nun erken Türk camilerinin karakteristik planını gösterir. Mihrap önündeki ahşap kubbe ve sade iç mekânı ile şehrin en eski camilerindendir.
Cami · 1562
Lala Mustafa Paşa Camii
Erzurum Beylerbeyi Lala Mustafa Paşa tarafından 1562’de yaptırıldı. Tek kubbeli, son cemaat yerli klasik Osmanlı planıyla Mimar Sinan üslubunu yansıtır ve Sinan’a atfedilir. Doğu Anadolu’daki klasik dönem Osmanlı camilerinin en güzel örneklerindendir.
Çarşı
Rüstem Paşa Bedesteni (Taşhan)
16. yüzyılda Kanuni’nin veziri Rüstem Paşa tarafından yaptırılan iki katlı kervansaray. Bugün Oltu taşı ustalarının ve tespihçilerin çarşısıdır; tezgâhlarda taşın işlenişini yakından izlemek mümkündür.
Gar · 1939
Tarihî Erzurum Garı
Demiryolu 1939’da Erzurum’a ulaştığında hizmete giren gar binası, Ankara–Kars arasında çalışan Doğu Ekspresi’nin en önemli duraklarındandır. Kışın karlı ovalar arasından yapılan bu yolculuk, son yıllarda yeniden popüler olmuştur.
Müzeler
Erzurum’un binlerce yıllık geçmişini, Millî Mücadele’deki yerini ve kış kültürünü anlatan müzeler.
Müze
Erzurum Arkeoloji Müzesi
Bölgedeki kazılardan çıkarılan Urartu, Roma ve Bizans dönemlerine ait eserler, Karaz kültürüne ait çanak çömlekler ve sikkeler sergilenir.
Müze · 1984
Atatürk Evi Müzesi
Mustafa Kemal Paşa’nın 3 Temmuz 1919’da Erzurum’a gelişinden sonra, kongre süresince kaldığı iki katlı geleneksel Erzurum evi. Atatürk, Kâzım Karabekir Paşa ve Hoca Raif Efendi’ye ait eşyalar ile dönemin belgeleri sergilenir.
Müze
Erzurum Kongre Binası
1919 Erzurum Kongresi’nin toplandığı, eski Sanasaryan Okulu (sonra Erzurum Lisesi) binası. Kongrenin yapıldığı salon ziyarete açıktır.
Müze
Yakutiye Medresesi
Türk-İslam Eserleri ve Etnografya Müzesi; Oltu taşından eserler, ehramlar, Erzurum’a özgü kadın ve erkek kıyafetleri, bakır kaplar ve silahlar burada görülebilir.
Tabyalar: serhat şehrinin savunma hattı
19. yüzyılda, özellikle 1828–1829 Rus işgalinden sonra şehri korumak için Erzurum’un çevresine çok sayıda tabya kuruldu. Bu savunma halkası 93 Harbi’nde (1877–1878) destansı bir direnişe sahne oldu.
Tabya
Aziziye Tabyası
Sultan Abdülaziz döneminde yapıldı. Kasım 1877’de Rus birliklerinin tabyayı ele geçirmesi üzerine Erzurum halkı, kadın-erkek, ellerindeki baltalar ve kazmalarla tabyaya koşarak geri aldı. Nene Hatun bu direnişin simgesi oldu. Şehitlik ve Nene Hatun’un kabri buradadır.
Tabya
Mecidiye Tabyası
Sultan Abdülmecid döneminde yapılan, şehrin doğusundaki savunma halkasının büyük tabyalarından. Kalın taş duvarları ve cephaneliğiyle dönemin askerî mimarisini yansıtır.
Tabya
Ağzıaçık Tabyası
Şehrin kuzeydoğusunda, Sultan Abdülaziz ve II. Abdülhamid dönemlerinde yapılan savunma halkasının parçası.
Tabya
Büyük Palandöken Tabyası
Palandöken eteklerinde, şehre güneyden yaklaşan yolları kontrol eden yüksek savunma noktası.
Kış turizmi
Kasım’dan Nisan’a kadar süren karlı kış sayesinde Erzurum, Türkiye’nin en önemli kış sporları merkezidir. 2011 Dünya Üniversiteler Kış Oyunları, 2017 Avrupa Gençlik Olimpik Kış Festivali (EYOF) ve 2024 İşitme Engelliler Kış Olimpiyatları (Deaflympics) bu tesislerde yapıldı.
Kayak
Palandöken Kayak Merkezi
Şehir merkezine yaklaşık 10 dakika uzaklıktaki merkezde zirve 3.000 metrenin üzerindedir. Kuru ve toz kar, uzun sezon ve farklı zorluk düzeylerindeki pistleriyle Türkiye’nin önde gelen kayak merkezidir; pistlerin bir bölümü gece kayağı için aydınlatılır.
Kayak
Konaklı Kayak Merkezi
Şehir merkezine yakın ikinci büyük kayak merkezi; 2011 Kış Oyunları’nda yarışlara ev sahipliği yaptı. Palandöken’e göre daha sakin, aileler için uygun bir alternatiftir.
Kayakla atlama
Kayakla atlama kuleleri
2011 Universiade için Kiremitlik Tepe’de yapılan kompleksin en büyük kuleleri K-95 ve K-125 normlarındadır. Kuleler, uluslararası kayakla atlama yarışmalarına ev sahipliği yapmış ve şehrin silüetinin parçası olmuştur.
Buz sporları
Buz pateni ve curling salonları
Kış oyunları için yapılan buz pateni, buz hokeyi ve curling salonları, Erzurum’u buz sporlarında da Türkiye’nin merkezlerinden biri yaptı.
Doğa ve macera
Erzurum’un ilçeleri şelaleleri, gölleri, renkli tepeleri, tarihî köprüleri ve vahşi akan nehirleriyle doğa tutkunlarını bekler.
Uzundere
Tortum Şelalesi
Tortum Gölü’nün sularının yaklaşık 48 metre yükseklikten döküldüğü şelale, Türkiye’nin en yüksek ve en debili şelalelerindendir. Gölün suyu hidroelektrik santralinde (1960) kullanıldığı için şelale en coşkulu hâlini kar sularının eridiği mayıs–haziran aylarında alır.
Uzundere · Tortum
Tortum Gölü
Yaklaşık 8 km uzunluğunda, 1 km genişliğindeki göl, Kemerli Dağ’dan kopan büyük bir heyelanın Tortum Çayı’nın önünü kesmesiyle oluşmuş bir set gölüdür. Turkuaz rengi, çevresindeki elma, kayısı ve ceviz bahçeleriyle tekne turları ve kamp için idealdir.
Köprüköy · 13. yüzyıl
Çobandede Köprüsü
Aras Nehri üzerinde, altı kemerli taş köprü. 13. yüzyılın sonunda İlhanlı döneminde yapıldığı kabul edilir; adını yaptıran Çoban Bey’den ya da bölgede yaşamış Çoban Dede’den aldığı rivayet edilir. Yüzyıllardır İpek Yolu kervanlarının geçtiği köprü hâlâ ayaktadır.
İspir
Çoruh Nehri
Hızlı ve hacimli akışıyla rafting ve kano için Türkiye’nin en elverişli nehirlerinden biri. Vadideki köyler, İspir fasulyesi ve kaymağıyla da tanınır.
İspir
Yedigöller
İspir’in yükseklerindeki yayla gölleri; karların çekildiği temmuz–ağustos aylarında yürüyüş ve kamp için eşsiz bir manzara sunar.
Narman
Narman Peri Bacaları
Volkanik tüf ve kil katmanlarının yağmur ve rüzgârla aşınmasıyla oluşmuş, kızıl ve turuncu tonlu doğal yapılar. Gün batımında renkleri en canlı hâlini alır.
Oltu
Gökkuşağı Tepeleri
Farklı minerallerden oluşan toprak katmanlarının yan yana dizildiği, gökkuşağını andıran tepeler. Oltu taşı ocaklarının bulunduğu bölgeye de yakındır.
Yayla
Gez Yaylası
Yaz aylarında serinlemek, yayla kültürünü ve hayvancılığı yerinde görmek için tercih edilen yaylalardan; Erzurum’a yakınlığıyla günübirlik ziyarete uygundur.
Termal turizm
Erzurum’un sıcak su kaynakları yüzyıllardır şifa için kullanılıyor.
Pasinler
Pasinler Kaplıcaları
Hasankale’deki tarihî kaplıcalar; Erzurum’un en bilinen sıcak su kaynağıdır. Suyunun romatizma ve cilt rahatsızlıklarına iyi geldiği bilinir.
Aziziye
Ilıca Kaplıcaları
Şehir merkezine yakın, kolay ulaşılan kaplıcalar.
Olur
Ilıkaynak Kaplıcası
Olur ilçesinde, doğa içinde bir kaplıca.
Kaynak: T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı, Erzurum İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü, Erzurum Turizm Rehberi. Metinler bu kaynaktan özetlenerek kendi cümlelerimizle yazılmıştır.
Ankara’dan Erzurum’a destek
Memleketimiz için yapılan her çalışmaya ortak olun: burs, gönüllülük ya da bağış.
